Grownote: Internal Family Systems Therapy

Auteurs: Richard C. Schwartz & Martha Sweezy

Internal Family Systems Therapy* introduceert een revolutionair model in de psychotherapie dat de psyche ziet als een systeem van delen. Elk deel, of het nu kritisch, beschermend of kwetsbaar is, heeft een positieve intentie, hoe destructief het gedrag ook lijkt. Het model gaat uit van het bestaan van een Zelf dat als leider kan optreden om innerlijke harmonie te herstellen. Dit boek biedt zowel praktische technieken als filosofische inzichten die therapeuten en cliënten helpen op een pad van heling en zelfontdekking.

Deze Grownote maakt deel uit van onze reeks over omgaan met emoties. Lees het overkoepelend artikel ‘Begrijp, omarm en transformeer je emoties: Een uitgebreide gids’.

Geen tijd om te lezen? Luister naar de AI-gegenereerde podcast van deze GrowNote! 🎧

Big Ideas

1. De psyche als familiesysteem – Ons innerlijke leven is een systeem van delen met unieke persoonlijkheden en doelen.
2. Zelf als innerlijke leider – Het Zelf is een bron van wijsheid en compassie die harmonie kan herstellen.
3. Delen als beschermers en ballingen – Beschermers beschermen kwetsbare ballingen, vaak door extreme gedragingen.
4. Non-pathologisering – Elk deel heeft positieve intenties, zelfs destructieve delen.
5. Blending en separatie – Delen kunnen “blenden” met het Zelf; separatie onthult de ware aard van het Zelf.
6. Innerlijke polariteit – Interne conflicten tussen delen ontstaan vaak uit wederzijdse angsten.
7. Loslaten van lasten – Trauma’s en negatieve overtuigingen kunnen worden “ontladen” voor herstel.
8. Het therapeutische proces – De therapeut begeleidt, maar het Zelf van de cliënt leidt het werk.
9. Het helende vermogen van systemen – Zowel individuen als families hebben een aangeboren capaciteit tot genezing.
10. IFS voor diverse contexten – IFS is toepasbaar op individuen, gezinnen, koppels en zelfs gemeenschappen.

Big Idea 1: De psyche als familiesysteem

In het boek Internal Family Systems Therapy beschrijven Schwartz en Sweezy de psyche als een verzameling van delen, vergelijkbaar met een innerlijke familie. Elk deel heeft een unieke persoonlijkheid, doelen, en rol. Sommige delen zijn beschermend, andere kwetsbaar (de zogenaamde “ballingen” of “exiles”). Wanneer deze delen in harmonie samenwerken, ervaart een persoon innerlijke rust. Maar als er conflicten ontstaan, bijvoorbeeld door trauma of onopgeloste emoties, kunnen delen extreme of destructieve gedragingen vertonen. Dit model verschilt van traditionele psychotherapie door niet te pathologiseren; elk deel, hoe problematisch ook, heeft een positieve intentie. Het doel is niet om deze delen te negeren of te bevechten, maar om hun motivaties te begrijpen en een evenwicht te herstellen.

Mijn bedenkingen

Denk aan je innerlijke wereld als een team. Elk teamlid heeft een eigen stem: sommigen willen je beschermen tegen falen, anderen willen dat je risico’s neemt. Als je luistert, ontdek je dat zelfs de innerlijke criticus eigenlijk probeert te helpen, al voelt dat niet zo. Dit lijkt op wat Carl Jung beschrijft als de “schaduw” – aspecten van onszelf die we ontkennen of niet begrijpen. Wanneer we deze delen erkennen, kunnen we groeien in zelfbewustzijn en harmonie.

Een mooie metafoor is een orkest: als elk instrument op zichzelf speelt zonder de dirigent te volgen, ontstaat chaos. Maar als de dirigent, het Zelf, het orkest leidt, ontstaat een symfonie. Dit idee zit ook in de filosofie van Marcus Aurelius: “You have power over your mind—not outside events. Realize this, and you will find strength.” Je innerlijke delen zijn als buitengebeurtenissen in je geest, en jouw Zelf is de stille kracht die de leiding kan nemen.

Acties

1. Identificeer je innerlijke delen Schrijf op welke stemmen of delen je het meest hoort (bv. een innerlijke criticus, een perfectionist).
   • Hoe te doen?: Stel vragen zoals: “Wat zegt deze stem vaak?” en “Wat probeert het deel te bereiken?”
2. Visualiseer je innerlijke familieStel je elk deel voor als een persoon in een kamer. Hoe ziet die eruit? Hoe gedraagt die zich?
   • Uitvoering: Sluit je ogen en probeer een beeld te krijgen van deze ‘familie’.
3. Luister zonder oordeelLuister naar wat je innerlijke delen willen zeggen, zonder weerstand te bieden.
   • Hoe?: Mediteer of voer een innerlijk gesprek in een rustige omgeving.

Werkboek/Dagboek Prompts

• Welke delen ervaar ik het meest op dit moment? Hoe communiceren ze met mij?
• Wat zou ik zeggen als ik een gesprek kon voeren met mijn innerlijke criticus of perfectionist?
• Hoe kan ik een ruimte creëren waarin al mijn innerlijke delen gehoord worden?

Big Idea 2: Zelf als innerlijke leider

Het Zelf is volgens IFS een kernaspect van onze psyche, vrij van trauma en vooringenomenheid. Het is onze bron van compassie, wijsheid, en innerlijke leiding. In momenten van rust en balans kun je het Zelf ervaren als een staat van helderheid, moed en verbondenheid. Het Zelf heeft het vermogen om je innerlijke delen te begeleiden, ze te begrijpen en conflicten te herstellen. Schwartz ontdekte dat, wanneer beschermende en kwetsbare delen een stap terug doen, het Zelf spontaan naar voren komt. Dit Zelf hoeft niet ontwikkeld te worden—het is er altijd, klaar om te leiden. Het doel van IFS is om dit leiderschap van het Zelf te herstellen, zodat je leven niet langer door innerlijke conflicten wordt gestuurd.

Mijn bedenkingen

Het concept van het Zelf doet denken aan ideeën uit spirituele tradities, zoals het boeddhistische begrip van “bodhicitta”—het verlichte hart dat vol compassie is. Ook Eckhart Tolle spreekt over een diepere staat van “presence” waarin we vrij zijn van ego en conditionering. In de filosofie herinnert het aan de “noösfeer” van Teilhard de Chardin, die stelt dat er een hoger bewustzijn is dat ons potentieel ontsluit.

Stel je het Zelf voor als een vuurtoren. Zelfs in stormachtige tijden is het licht van de vuurtoren er, constant en onverstoorbaar. Het Zelf heeft geen oordeel, geen angst—het zoekt alleen harmonie. Dit gaat verder dan psychologie; het nodigt je uit tot een diepere verbinding met wie je werkelijk bent. Zoals Rumi zegt: “Don’t get lost in your pain, know that one day your pain will become your cure.”

Vraag jezelf af: hoe vaak luister ik écht naar dat kalme, compassievolle deel van mezelf? Als je leert vertrouwen op het Zelf, word je veerkrachtiger en vrijer.

Acties

1. Herken momenten van Zelf-aanwezigheid Zoek in je dag momenten van innerlijke rust. Wanneer voel je helderheid of compassie?
   • Hoe te doen?: Schrijf drie voorbeelden op waarin je kalm bleef te midden van chaos.
2. Praat met je innerlijke delen vanuit het Zelf Laat delen weten dat je Zelf er is om te helpen.
   • Uitvoering: Begin een dialoog met een deel en zeg: “Ik ben hier om te luisteren zonder oordeel.”
3. Versterk je verbinding met het Zelf Oefen meditatie of mindfulness om je Zelf vaker naar voren te brengen.
   • Hoe?: Focus op je ademhaling en zeg tegen jezelf: “Ik ben veilig, ik ben sterk.”

Werkboek/Dagboek Prompts

• Wat zou mijn Zelf zeggen tegen mijn meest kritische deel?
• Hoe kan ik mijn Zelf meer ruimte geven in mijn dagelijks leven?
• Welke kwaliteiten van het Zelf (bv. compassie, helderheid) wil ik meer ontwikkelen?

Big Idea 3: Delen als beschermers en ballingen

IFS beschrijft innerlijke delen als verdeeld in beschermers en ballingen (exiles). Beschermers hebben een cruciale taak: ze houden de meest kwetsbare delen, de ballingen, veilig. Ballingen dragen pijnlijke herinneringen, trauma’s of gevoelens van afwijzing. Om ons tegen deze intense emoties te beschermen, nemen beschermers extreme rollen aan, zoals de innerlijke criticus, perfectionist of pleaser. Hoewel beschermers ons willen helpen, kunnen ze destructief worden door controle, angst, of overbescherming. Het werk in IFS draait om het winnen van vertrouwen van de beschermers, zodat we uiteindelijk de ballingen kunnen benaderen en helen. Dit proces herstelt innerlijke balans en geeft energie terug die eerder in bescherming werd gestoken.

Mijn bedenkingen

Beschouw je beschermers als wachters van een kasteel. Ze staan altijd paraat, waakzaam om je te beschermen tegen innerlijke pijn. Maar soms sluiten ze de poorten zo stevig dat je het kasteel—je ware Zelf—niet meer kunt betreden. Dit idee sluit aan bij Sigmund Freuds concept van afweermechanismen: strategieën die de geest gebruikt om pijnlijke ervaringen te vermijden.

Denk ook aan de Griekse mythologie: de Minotaurus werd opgesloten in een labyrint om zijn gevaarlijke aard te beheersen. Toch bleef hij een deel van de samenleving beïnvloeden. Net als de Minotaurus hebben onze ballingen ruimte nodig om gehoord en geheeld te worden.

Aan de positieve kant kunnen beschermers ons veerkracht geven. Zoals Brené Brown schrijft in Daring Greatly: “We don’t have to do it all alone. We were never meant to.” Door je beschermers te waarderen in plaats van te bevechten, kun je innerlijke harmonie herstellen.

Vraag jezelf: Welk deel in mij werkt overuren? Kan ik het bedanken in plaats van bekritiseren? Dit simpele gebaar opent vaak de deur naar heling.

Acties

1. Identificeer je beschermers en ballingen Maak een lijst van gedragspatronen (beschermers) en emoties die ze vermijden (ballingen).
   • Hoe te doen?: Schrijf een situatie op waarin je stress ervoer. Welke delen waren actief?
2. Luister naar je beschermers Vraag een beschermend deel waarom het doet wat het doet.
   • Uitvoering: Stel vragen zoals: “Wat probeer je te voorkomen?” of “Waar ben je bang voor?”
3. Bied je ballingen veiligheid Laat een bal kunnen weten dat je er bent om te luisteren, zonder oordeel.
   • Hoe?: Visualiseer een veilige ruimte waar het bal kan verschijnen.

Werkboek/Dagboek Prompts

• Welke delen in mij lijken het hardst te werken?
• Welke pijn of kwetsbaarheid beschermen ze mogelijk?
• Hoe kan ik een relatie opbouwen met een bal en het een gevoel van veiligheid geven?

Big Idea 4: Non-pathologisering

Een kernprincipe van IFS is dat geen enkel deel ‘slecht’ is of pathologisch. Zelfs de delen die zich op destructieve of extreme manieren uiten—zoals verslavingsgedrag of zelfkritiek—hebben een positieve intentie. Ze proberen ons te beschermen of ons te helpen overleven. Deze benadering verschilt radicaal van traditionele psychologische modellen, die zulke gedragingen vaak labelen als disfunctioneel of ziek. In plaats daarvan moedigt IFS ons aan om nieuwsgierig en empathisch te zijn naar al onze delen, vooral de lastigste. Het erkennen van de positieve intenties achter hun gedrag opent de deur naar samenwerking en verandering.

Mijn bedenkingen

Het idee om geen enkel deel als pathologisch te beschouwen sluit aan bij de humanistische psychologie van Carl Rogers, die stelt: “The curious paradox is that when I accept myself just as I am, then I can change.” Door acceptatie in plaats van afwijzing ontstaat ruimte voor transformatie. Dit principe is ook terug te vinden in de Oosterse filosofie, waar dualiteit (goed vs. slecht) plaatsmaakt voor integratie en balans.

Een prachtige metafoor hiervoor is een ruwe diamant. Wanneer een deel zich destructief gedraagt, voelt het misschien als een obstakel of last. Maar als je het beter bekijkt, kun je de waarde erin zien: een poging om je te beschermen, je sterker te maken of je te laten groeien. Door het ruwe oppervlak af te polijsten, onthul je de glans.

Denk eens aan een situatie waarin je boos of gefrustreerd was. Wat als die emoties je iets probeerden te vertellen? Misschien beschermen ze je grenzen of wijzen ze op een diep verlangen dat je hebt genegeerd. Door je delen niet te veroordelen maar te waarderen, leer je ze beter kennen en ontdek je hoe ze je kunnen helpen.

Acties

1. Onderzoek de positieve intenties van delen Kies een deel dat je lastig vindt en vraag wat het probeert te bereiken.
   • Hoe te doen?: Schrijf een dialoog met dit deel waarin je vraagt: “Hoe help je me?”
2. Stop met vechten tegen jezelf Oefen om moeilijke emoties of gedragingen te accepteren zonder oordeel.
   • Hoe?: Wanneer je je gestrest voelt, zeg: “Ik ben benieuwd wat deze stress me wil vertellen.”
3. Herwaardeer negatieve overtuigingen over jezelf Identificeer een overtuiging die je over jezelf hebt (bv. “Ik ben lui”) en onderzoek de intentie daarachter.
   • Hoe?: Schrijf op: “Hoe beschermt deze overtuiging me?” of “Wat probeert het me te leren?”

Werkboek/Dagboek Prompts

• Welk deel van mij beschouw ik vaak als ‘slecht’ of problematisch?
• Wat als dit deel iets positiefs probeert te doen? Wat zou dat kunnen zijn?
• Hoe kan ik dit deel bedanken voor zijn inspanningen, zelfs als ik het niet volledig begrijp?

Big Idea 5: Blending en separatie

In IFS kunnen delen “blenden” met het Zelf, waardoor het moeilijk wordt om helder en kalm te blijven. Wanneer een deel blended, lijkt het alsof dat deel je hele identiteit overneemt. Denk bijvoorbeeld aan een innerlijke criticus: als die blended, kun je volledig opgaan in zelfkritiek en het gevoel krijgen dat je niet goed genoeg bent. Het doel in IFS is om delen te laten “separeren” van het Zelf, zodat je hun invloed kunt waarnemen zonder erin verstrikt te raken. Vanuit die separatie kun je met compassie en nieuwsgierigheid naar deze delen luisteren. Dit proces herstelt de leiding van het Zelf en brengt innerlijke harmonie.

Mijn bedenkingen

Het concept van blending en separatie doet denken aan mindfulness-principes. In mindfulness leer je je gedachten en emoties observeren als wolken die voorbij drijven, in plaats van erin vast te blijven zitten. Het is alsof je vanuit een helikopter naar jezelf kijkt: je krijgt overzicht en afstand, en dat brengt helderheid.

Stel je voor dat een storm op zee een metafoor is voor een emotionele uitbarsting. Als je in de storm zit, voel je alleen chaos. Maar als je boven de wolken stijgt, zie je de storm als een klein onderdeel van een grotere realiteit. Dit perspectief is de kracht van separatie.

Filosofen zoals Søren Kierkegaard benadrukken het belang van zelfreflectie: “Het leven kan alleen achterwaarts begrepen worden, maar het moet voorwaarts geleefd worden.” Door separatie creëer je die reflectieve afstand om innerlijke patronen te begrijpen en bewust te leven.

Vraag jezelf af: Hoe vaak laat ik me volledig meeslepen door mijn emoties of gedachten? Wat zou er veranderen als ik leerde ze te observeren in plaats van erin te verdwijnen?

Acties

1. Oefen emotionele separatie Wanneer een sterke emotie opkomt, zeg tegen jezelf: “Ik merk dat een deel in mij boos/angstig is.”
   • Hoe te doen?: Gebruik ademhalingstechnieken om te kalmeren en je te heroriënteren.
2. Identificeer blended momenten Denk aan situaties waarin een emotie of gedachte je volledig overnam. Hoe voelde dat?
   • Uitvoering: Schrijf een reflectie waarin je onderzoekt hoe dit deel je overnam.
3. Creëer ruimte tussen Zelf en delen Visualiseer dat je een stap terugdoet van het deel dat blended. Vraag het om zich voor te stellen naast je te staan.
   • Hoe?: Sluit je ogen en zeg: “Ik ben hier om naar je te luisteren, maar ik wil niet opgaan in jouw emoties.”

Werkboek/Dagboek Prompts

• Welke delen in mij hebben de neiging om te blenden? Wanneer gebeurt dat het meest?
• Hoe voelt het als ik separatie creëer? Wat merk ik op?
• Wat kan ik tegen mezelf zeggen om me te herinneren aan de aanwezigheid van mijn Zelf tijdens blended momenten?

Big Idea 6: Innerlijke polariteit

Innerlijke polariteit treedt op wanneer delen in conflict zijn met elkaar. Bijvoorbeeld: een perfectionistisch deel kan voortdurend eisen dat je harder werkt, terwijl een ander deel schreeuwt om rust en ontspanning. Deze delen geloven vaak dat als ze hun standpunten loslaten, de ander de controle overneemt met catastrofale gevolgen. Dit leidt tot innerlijke spanning, uitstelgedrag, of zelfs fysieke klachten. IFS biedt een aanpak waarin je polariteiten niet bevecht, maar helpt om wederzijds begrip te creëren. Door het Zelf de leiding te laten nemen, kunnen conflicterende delen leren samenwerken in plaats van elkaar tegen te werken.

Mijn bedenkingen

Polariteiten zijn als een touwtrekspel. Stel je voor dat twee kinderen aan weerszijden van een touw trekken. Als niemand hen begeleidt, blijft het touw heen en weer slingeren zonder vooruitgang. Dit weerspiegelt het interne conflict van polariteiten. Maar als jij, als de ouder in deze metafoor, hen helpt om samen te spelen, verdwijnt het gevecht.

Filosofen zoals Hegel spraken over “dialectiek”: tegenstellingen botsen, maar kunnen leiden tot synthese—a een nieuwe waarheid die beide perspectieven omvat. Dit idee resoneert met IFS. In plaats van te kiezen voor één kant (bijvoorbeeld altijd perfectionistisch of juist altijd ontspannen zijn), kun je beide behoeften honoreren en een balans creëren.

Een dagelijkse reflectie kan helpen: wanneer voelde ik vandaag innerlijke spanning tussen tegengestelde verlangens? Dit inzicht geeft je het startpunt om naar je delen te luisteren.

Stel jezelf voor: Wat zou er gebeuren als mijn perfectionist en mijn vrije deel een compromis zouden sluiten? Door dit gesprek te voeren, ontdek je vaak dat polariteiten dezelfde intentie hebben: jouw welzijn, maar op verschillende manieren.

Acties

1. Identificeer polariteiten in jezelf Schrijf twee conflicterende delen op en beschrijf hun behoeften en angsten.
   • Hoe te doen?: Vraag jezelf: “Welke delen botsen het meest in mijn dagelijkse leven?”
2. Faciliteer een innerlijke dialoog Visualiseer dat de polariteiten met elkaar in gesprek gaan, begeleid door jouw Zelf.
   • Uitvoering: Stel elk deel vragen zoals: “Wat wil je bereiken?” en “Hoe kun je samenwerken?”
3. Creëer een dagelijks balansmoment Stel jezelf halverwege de dag een check-in-vraag: “Welke polariteiten voel ik nu, en hoe kan ik ze verzoenen?”
   • Hoe?: Neem 5 minuten om diep adem te halen en elk deel aan te moedigen zijn perspectief te delen.

Werkboek/Dagboek Prompts

• Welke conflicten merk ik vaak op in mijn innerlijke wereld?
• Wat zouden mijn polariteiten tegen elkaar zeggen als ze mochten samenwerken?
• Hoe voelt het om beide kanten van een conflict gelijk te geven?

Big Idea 7: Loslaten van lasten

IFS introduceert het concept van “burdens,” oftewel lasten die delen dragen. Deze lasten zijn vaak negatieve overtuigingen of emoties die voortkomen uit traumatische ervaringen of sociale conditionering. Bijvoorbeeld: een perfectionistisch deel kan de last dragen van het idee dat je alleen waardevol bent als je foutloos presteert. Het proces van “unburdening” in IFS helpt delen deze lasten los te laten. Dit is geen simpel loslaten, maar een helend proces waarbij het Zelf de delen begeleidt naar een plek van verlichting en vrijheid. Na het loslaten van de lasten hervinden delen hun oorspronkelijke, positieve rol.

Mijn bedenkingen

Lasten kunnen worden vergeleken met zware rugzakken die we meedragen. Sommige zijn gevuld met stenen van schaamte, angst of verdriet. Wanneer we ons Zelf toestaan om deze rugzakken te openen en te onderzoeken, ontdekken we vaak dat ze niet meer nodig zijn. Dit proces doet denken aan het boeddhistische idee van “letting go,” waarbij je leert loslaten wat je niet langer dient.

Denk ook aan de allegorie van Christian in John Bunyans The Pilgrim’s Progress. Christian draagt een zware last op zijn reis, die hij pas kan laten vallen wanneer hij zijn bestemming bereikt. Net als in IFS vereist het loslaten van lasten een combinatie van innerlijk werk en begeleiding van een innerlijk kompas—het Zelf.

Vraag jezelf af: welke overtuigingen draag ik met me mee die ooit nuttig waren, maar nu een last vormen? Door deze te herkennen, kun je beginnen aan het proces van bevrijding.

Acties

1. Identificeer lasten die delen dragen Vraag aan een specifiek deel wat het met zich meedraagt en waarom.
   • Hoe te doen?: Visualiseer dat je een deel een zware rugzak ziet dragen en vraag wat erin zit.
2. Onderzoek de oorsprong van de last Laat het deel je vertellen waar de last vandaan komt. Vaak leidt dit naar een oude pijn of ervaring.
   • Uitvoering: Schrijf een brief aan het deel en vraag: “Wat gebeurde er toen je deze last opnam?”
3. Ritueel voor loslaten Stel je een symbolische handeling voor waarbij het deel de last loslaat, bijvoorbeeld in een rivier.
   • Hoe?: Visualiseer het proces en zeg: “Ik laat deze last gaan, omdat het me niet langer dient.”

Werkboek/Dagboek Prompts

• Welke lasten voel ik vandaag het meest?
• Hoe zouden mijn delen zich voelen als ze deze lasten konden loslaten?
• Welke innerlijke vrijheden hoop ik te ervaren door dit proces?

Big Idea 8: Het therapeutische proces

In IFS is de therapeut geen alwetende expert, maar een gids die samen met de cliënt op onderzoek uitgaat. Het proces richt zich op het activeren van het Zelf van de cliënt, dat het echte helende werk verricht. Dit betekent dat de therapeut vooral de veiligheid bewaakt, vragen stelt, en nieuwsgierigheid stimuleert. Het Zelf van de cliënt neemt de leiding bij het ontdekken, begrijpen en helen van delen. In plaats van directe interventies gebruikt de therapeut technieken zoals “direct access,” waarbij zij tijdelijk in gesprek gaat met een deel, of door polariteiten en dynamieken binnen het systeem te verhelderen. Het proces is diep respectvol en werkt met wat de cliënt op dat moment aankan.

Mijn bedenkingen

De rol van de IFS-therapeut doet denken aan de Socratische methode: in plaats van te dicteren wat de waarheid is, stelt de therapeut vragen om innerlijke wijsheid en inzicht te ontlokken. Dit respectvolle en gelijkwaardige proces staat ook centraal in humanistische therapieën zoals die van Carl Rogers. Het is een bevestiging dat cliënten al de middelen in zich hebben om te helen.

Stel je voor dat je een ontdekkingsreiziger bent in een onbekende jungle. De therapeut is je gids, maar jij bent degene die het landschap verkent en begrijpt. De kracht ligt in jouw ervaringen en keuzes. Dit perspectief wordt weerspiegeld in de woorden van Lao Tzu: “A good traveler has no fixed plans, and is not intent on arriving.” Het proces zelf is helend.

Vraag jezelf: Wat zou er veranderen als ik vertrouwen had in mijn eigen vermogen om mijn innerlijke wereld te begrijpen en te genezen?

Acties

1. Versterk je innerlijke Zelf-leiderschap Voel je spanning of weerstand tijdens introspectie? Zoek naar momenten waarop je Zelf zich kalm en nieuwsgierig voelt.
   • Hoe te doen?: Gebruik ademhalingsoefeningen om contact te maken met je Zelf voordat je met delen werkt.
2. Werk met een veilige therapeut of gids Zoek een therapeut die werkt met IFS of een vergelijkbare methodologie waarin je een actieve rol speelt.
   • Uitvoering: Maak een afspraak en deel je doel om je innerlijke delen beter te begrijpen.
3. Oefen directe toegang Als je geen therapeut hebt, kun je zelf een gesprek aangaan met een deel dat je wilt begrijpen.
   • Hoe?: Visualiseer het deel en vraag: “Hoe voel je je? Wat wil je me vertellen?”

Werkboek/Dagboek Prompts

• Welke innerlijke delen voelen zich onveilig of onbegrepen in mijn leven?
• Hoe kan ik als mijn eigen innerlijke therapeut functioneren?
• Wat verwacht ik van een therapeutische relatie, en hoe kan ik die verwachtingen toepassen in mijn werk met mezelf?

Big Idea 9: Het helende vermogen van systemen

IFS werkt vanuit het principe dat zowel individuele innerlijke systemen als grotere familiesystemen het vermogen hebben om zichzelf te helen. Deze helende capaciteit wordt geactiveerd door het herstellen van balans en het loslaten van lasten. Elk deel, hoe destructief of overweldigd ook, kan worden getransformeerd wanneer het wordt erkend, gehoord en bevrijd van zijn beperkende rol. Dit principe geldt niet alleen voor interne dynamiek, maar ook voor relaties in families, gemeenschappen, en zelfs organisaties. IFS laat zien dat heling begint wanneer er ruimte is voor compassie, samenwerking, en leiderschap vanuit het Zelf.

Mijn bedenkingen

Het idee dat systemen zichzelf kunnen helen komt overeen met de biologische concepten van homeostase en regeneratie. Denk aan hoe het lichaam zichzelf herstelt na een snee: dezelfde kracht die een wond dichtmaakt, kan in ons innerlijke systeem werken. In de psychologie resoneert dit met Carl Jung’s idee van zelfregulatie, waarbij het onbewuste en bewuste samenwerken om innerlijke balans te herstellen.

Een prachtige metafoor is een bos dat herstelt na een bosbrand. Eerst lijkt alles vernietigd, maar met de tijd groeien nieuwe planten en ontstaat er een nog rijker ecosysteem. Net zoals de natuur zichzelf herstelt, kunnen onze innerlijke systemen zich herstructureren, vaak sterker en veerkrachtiger dan voorheen.

Vraag jezelf: Welke innerlijke of externe systemen in mijn leven voelen uit balans? Hoe kan ik ruimte maken voor herstel? Dit inzicht helpt je te zien dat verandering niet altijd actief “geforceerd” hoeft te worden—soms is het genoeg om ruimte te geven en te vertrouwen op het proces.

Acties

1. Ontwikkel vertrouwen in je helend vermogen Herinner jezelf eraan dat verandering en heling tijd kosten, maar natuurlijk verlopen.
   • Hoe te doen?: Schrijf affirmaties zoals: “Mijn innerlijke wereld is in staat zichzelf te helen.”
2. Observeer herstel in je leven Zoek voorbeelden van herstel in je verleden, zoals momenten waarop je vanzelf balans vond.
   • Uitvoering: Reflecteer: “Wat gebeurde er toen ik ruimte gaf aan een probleem in plaats van het te forceren?”
3. Creëer een helende omgeving Zorg dat je mentale, emotionele en fysieke omgeving herstel ondersteunt. Dit kan zijn door relaties die je opbouwen of door rustige momenten voor jezelf te creëren.
   • Hoe?: Ruim dagelijks tijd in voor een activiteit die je kalmeert, zoals wandelen, journaling of meditatie.

Werkboek/Dagboek Prompts

• Wat zijn tekenen dat mijn innerlijke systeem zichzelf probeert te helen?
• Welke externe systemen in mijn leven voelen disharmonisch, en hoe kan ik bijdragen aan hun herstel?
• Hoe kan ik meer vertrouwen ontwikkelen in natuurlijke processen van verandering en groei?

Big Idea 10: IFS voor diverse contexten

Een kracht van het IFS-model is de toepasbaarheid op verschillende niveaus en contexten. Hoewel het oorspronkelijk is ontworpen voor individuele psychotherapie, kan het ook worden toegepast op relaties, gezinnen, organisaties en zelfs bredere sociale systemen. Op relationeel niveau helpt IFS partners en familieleden om de innerlijke dynamiek van zichzelf én elkaar te begrijpen. Dit bevordert empathie en samenwerking. Op organisatorisch niveau biedt het inzicht in groepsdynamiek, zoals polarisatie en conflicten, en hoe deze kunnen worden verzacht door “Zelf-leiderschap” binnen het systeem te versterken. Het uitgangspunt is steeds hetzelfde: elke context bevat onderdelen (individuen of delen) die, wanneer ze vanuit begrip en respect samenwerken, harmonie kunnen creëren.

Mijn bedenkingen

Dit idee weerspiegelt het systeemdenken van Gregory Bateson, die benadrukte dat alle systemen (van individuen tot ecosystemen) onderling verbonden zijn. De dynamiek binnen een gezin of een team lijkt vaak op de innerlijke dynamiek in een individu. Denk aan een gezin waarin één persoon de ‘conflictbemiddelaar’ is en een ander de ‘kritische stem.’ Deze rollen kunnen parallel lopen aan innerlijke delen zoals de pleaser en de criticus.

Een metafoor: stel je een orkest voor waarin ieder instrument een eigen stem heeft. Als één sectie veel te luid speelt (bijvoorbeeld een sterke kritiekcultuur in een organisatie), ontstaat chaos. Maar als elke sectie luistert naar de dirigent—vergelijkbaar met het Zelf dat leiding geeft—ontstaat harmonie. Dit geldt zowel voor individuen als voor groepen.

Vraag jezelf: Hoe kunnen mijn innerlijke ontdekkingen mij helpen om betere relaties op te bouwen met mijn gezin, team of gemeenschap? Als je ziet hoe jouw innerlijke werk zich uitstrekt naar de wereld om je heen, wordt heling een collectieve reis.

Acties

1. Breng IFS in relaties Oefen om jezelf en anderen te zien als een verzameling delen, in plaats van te reageren op gedrag alleen.
   • Hoe te doen?: Vraag jezelf tijdens conflicten: “Welk deel van hen spreekt nu? Welk deel van mij reageert?”
2. Gebruik IFS op teams of groepen Breng het concept van polariteiten en Zelf-leiderschap naar werksituaties of andere groepen.
   • Uitvoering: Stel vragen in teamvergaderingen zoals: “Hoe kunnen we samenwerken vanuit onze sterkste kwaliteiten?”
3. Pas IFS toe op sociale dynamiek Reflecteer hoe de principes van samenwerking, compassie en Zelf-leiderschap sociale spanningen kunnen verzachten.
   • Hoe?: Onderzoek hoe je in een bredere context begrip en compassie kunt brengen.

Werkboek/Dagboek Prompts

• Hoe kan ik mijn begrip van innerlijke delen toepassen in mijn relatie(s)?
• Wat kan ik doen om Zelf-leiderschap in mijn gezin, team of gemeenschap te versterken?
• Hoe dragen mijn eigen innerlijke polariteiten bij aan spanningen in externe systemen?

Conclusie

Dit boek biedt niet alleen een diepgaand begrip van menselijke psychologie maar ook praktische tools om innerlijke conflicten aan te pakken. Denk na over je eigen innerlijke delen: welke beschermers werken hard om je veilig te houden? Welke ballingen dragen nog onverwerkte pijn? Door jezelf met compassie te benaderen en ruimte te maken voor het Zelf, kun je harmonie vinden en krachtiger in het leven staan.

Lees Internal Family Systems Therapy als je klaar bent om een transformerende reis naar zelfheling te maken. Het biedt technieken die je helpen je innerlijke wereld te begrijpen en te herstellen, en inspireert je om deze kennis te delen in je professionele of persoonlijke leven.

Over de auteurs

Richard C. Schwartz, PhD, ontwikkelde het IFS-model en is verbonden aan Harvard Medical School. Zijn werk wordt wereldwijd erkend en toegepast.

Martha Sweezy, PhD, is expert in schaamte en schuld en heeft meerdere publicaties op haar naam staan over IFS. Beiden brengen een rijke achtergrond in praktijk en onderzoek samen in dit baanbrekende boek.

Disclaimer

Deze blog is bedoeld voor informatieve doeleinden en is geen vervanging voor professioneel medisch advies. Als je worstelt met problemen, raadpleeg dan een arts of therapeut. Voor psychologen in België, bezoek vind-een-therapeut.be;voor Nederland, bezoek ifsinnederland.nl.